Hoe begin je aan de restauratie van een monument dat al eeuwen oud is? De Barbarossa-ruïne in het Nijmeegse Valkhofpark is zo’n monument. Als een van de weinige overblijfselen van de 12e-eeuwse Valkhofburcht, met delen van de Romeinse en Karolingische tijd, is het een bijzonder stuk erfgoed. Met een restauratie op de planning, benaderde de Gemeente Nijmegen ons. De opdracht was om de volledige ruïne steen voor steen vast te leggen. Deze gedetailleerde documentatie moet de betrouwbare basis vormen voor alle analyses en restauratiewerkzaamheden.

Uitdagingen digitaal documenteren monument
De Barbarossa-ruïne bevat onder andere 12e-eeuws beeldhouwwerk zoals kraagsteentjes, zuiltjes en kapitelen, evenals spolia uit de Romeinse en Karolingische tijd. Daarbij maakt de geometrie van het gebouw met gewelven, profileringen, scheefstand en reliëf het een moeilijk object om nauwkeurig te documenteren. Een voorwaarde was om dit alles te realiseren zonder het monument fysiek te belasten. Er mochten bijvoorbeeld geen steigers geplaatst worden.

Hybride aanpak van 3D laserscanning en fotogrammetrie
Elk monument is uniek en vraagt om een eigen aanpak. Daarom stelden we een plan samen waarbij we 3D laserscanning en fotogrammetrie combineerden. Eerst creëerden we met de Leica RTC360 3D laserscanner een uiterst nauwkeurige en maatvaste basis. Vanaf de grond en met een speciaal hoog statief tot 5,5 meter legden we de volledige geometrie vast in een puntenwolk. Dit betrouwbare 3D model diende als de ‘kapstok’ voor de fotogrammetiedata.

Met behulp van een drone en een uitschuifbare fotomast maakten we honderden overlappende foto’s vanuit alle denkbare hoeken, ook van de moeilijkst bereikbare plekken. Met fotogrammetrie worden deze foto’s in software omgezet in een gedetailleerd en fotorealistisch 3D model. Dit model combineren we vervolgens met de maatvaste laserscandata. Zo ontstaat een eindresultaat dat het beste van twee werelden heeft. Een visueel rijk model op een millimeter-nauwkeurige basis.

Oplevering Digitale Tweeling en orthofoto’s
De eindproducten bieden de Gemeente Nijmegen een gedetailleerd inzicht in de staat van het monument. We hebben een complete digitale tweeling (digital twin) van de ruïne opgeleverd, bestaande uit:
- Een gekleurde pointcloud: De maatvaste 3D basis van miljoenen meetpunten.
- Een fotorealistisch 3D-meshmodel: Een visueel rijke ‘digitale tweeling’ van de ruïne, te bekijken in een lokale viewer en online inspectieplatform Twinspect.
- Zeer gedetailleerde orthofoto’s: Schaalvaste 2D afbeeldingen van alle aanzichten.
Met een resolutie van ongeveer 1 millimeter per pixel en een dekkingspercentage van 90-95% hebben we de volledige ruïne vastgelegd.

Toepassingen 3D data voor restauratie en analyse
Met deze data heeft de opdrachtgever nu alle data in handen om de restauratieplannen voor te bereiden op een bouwhistorisch verantwoorde wijze. De geleverde bestanden stellen hen in staat om:
- Efficiënt 2D tekeningen te maken: Alle benodigde aanzichten, doorsnedes en plattegronden kunnen op blokniveau worden uitgewerkt.
- Gebreken nauwkeurig te documenteren: Scheuren, hersteld voegwerk en andere aandachtspunten kunnen direct op de orthofoto’s worden gemarkeerd.
- Bouwsporen en dateringen te analyseren: De hoge resolutie maakt gedetailleerde studie van het metselwerk mogelijk.
- Restauratieplannen te onderbouwen: Ontwerpers en restauratoren kunnen hun plannen baseren op een accurate weergave van de werkelijkheid.
3D data als onmisbare schakel in monumentenzorg
Het project Barbarossa-ruïne laat zien hoe moderne 3D documentatietechnieken onmisbaar zijn geworden voor het behoud en de restauratie van ons cultureel erfgoed. Een objectief, compleet en millimeter-nauwkeurig beeld van de huidige staat is de basis voor verantwoorde beslissingen.

Jouw monument ook toekomstbestendig documenteren?
Sta je voor een complexe restauratie- of documentatie-uitdaging? Wil je de conditie van jouw erfgoed tot in het kleinste detail vastleggen? Ontdek de mogelijkheden van 3D inmeten met drones en laserscanning. Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek.





















